کارگزاران و موقعيت جغرافيايي حکومت علي (ع)

**میثاق الهی** · 06-15-2011 02:45 AM

کارگزاران و موقعيت جغرافيايي حکومت علي (ع)
فصلنامه حکومت اسلامي، شماره 18، سيد غلامحسين حسيني

پيش درآمد
اميرمؤمنان علي (ع) پس از 25 سال خانه نشيني اجباري و دوري از سياست و کارهاي اجرايي و حکومت اسلامي، در ذيحجه سال 35 هجري با اصرار مردم حجاز و نمايندگان مردم مصر و بصره و کوفه و ديگر مناطق اسلامي، خلافت و حکمراني بر مسلمانان را پذيرفت.
شهر مدينه در روز جمعه 25 ذيحجه سال 35 قمري شاهد يکي از شورانگيزترين و زيباترين صحنه ها بود؛ در آن روز تمامي مهاجران و انصار و مبارزان و انقلابيون مصري و عراقي، به نشانه بيعت، دست پسرعمو و داماد پيامبر اسلام، علي بن ابي طالب (ع) را فشردند. [1]
امام علي (ع) هنگامي مسؤوليت جامعه اسلامي را عهده دار گشت که جامعه از فساد مالي و ظلم و بي عدالتيِ حاکمان بلاد اسلامي، در رنج شديد به سر مي برد. جامعه اسلامي در آن هنگام به خصوص از دو پديده ناهنجار و معضل بزرگ : فساد مالي کارگزاران و روي کار بودن حاکمان ناشايسته و نالايق رنج مي برد. از اين رو مهمترين برنامه حکومت امام علي مبارزه با اين دو ناهنجار اجتماعي بود.
امير مؤمنان علي (ع) در اولين سخنراني عمومي خود که در دومين روز بيعت و آغاز خلافت ايراد فرمود، نسبت به تقسيم بيت المال که بي حساب و کتاب ميان اطرافيان حاکمان تقسيم شده و حيف و ميل گشته و سبب بروز فاصله طبقاتي شده بود، موضع گيري نمود و فرمود :
«... مردم! من شما را به راه روشن پيامبر وادار مي سازم و اوامر خويش را در ميان جامعه جاري مي کنم. به آنچه مي گويم، عمل کنيد و از آنچه باز مي دارم، اجتناب ورزيد.
هر گاه من اين گروه را که در دنيا فرو رفته اند و صاحبان آب و ملک و مرکبهاي رهوار و غلامان و کنيزان زيبا شده اند، از اين فرو رفتگي باز دارم و به حقوق شرعي خويش آشنا سازم، بر من انتقاد نکنند و نگويند فرزند ابوطالب ما را از حقوق خود محروم ساخت. آن کس که مي انديشد به سبب مصاحبتش با پيامبر بر ديگران برتري دارد، بايد بداند ملاک برتري چيز ديگري است. برتري از آنِ کسي است که نداي خدا و پيامبر را پاسخ گويد و آيين اسلام را بپذيرد. در اين صورت همه افراد از نظر حقوق، با ديگران برابر خواهند بود.
شما بندگان خدا هستيد و مال، مالِ خداست و ميان شما بالسّويه تقسيم مي شود. کسي بر کسي برتري ندارد. فردا بيت المال ميان شما تقسيم مي شود و عرب و عجم در آن يکسان هستند.» [2]
از سوي ديگر امام علي در يک تصميم شجاعانه سياسي، دستور عزل استانداران و فرمانداران عثمان را صادر کرد و به جاي آنان اشخاصي صالح، برجسته و کارآمد از صحابه و تابعين را به حکمراني بر بلاد اسلامي منصوب نمود.
از اين رو مي توان گفت يکي از مهمترين سياستهاي حکومتي امام از روز آغازينِ خلافت، مبارزه با فساد مالي و کارگزاران ناصالح در مجاري حکومت اسلامي بود.
در اين نوشتار به معرفي کارگزاران امام (ع) و ترسيم سيماي آنان و شناسايي مناطق و قلمرو حکومت آنان پرداخته شده و نوعي نگرش به مبارزه امام با معضل وجود حاکمان نالايق و ناصالح است.