تفسیر نور» سوره مبارکه اسراء – 341 روز پیش

[Moamma]

یارب
سلام خدمت بزرگواران
انشاالله در این تاپیک تفسیر سوره مبارکه اسرا را از تفسیر نور جناب قرائتی قرار خواهم داد.
یاعلی

[Moamma]

یارب

سوره‏ ى «اِسراء»، يكصد و يازده آيه دارد و بنابر قول مشهور مكّى است. البتّه بعضى پنج آيه ‏ى 26، 32، 33، 57 و 78 را مدنى مى ‏دانند.
اين سوره؛ به جهت كلمه ‏ى اوّل آن، «سبحان» و به خاطر ماجراى معراج، «اِسراء» و به سبب بازگويى داستان بنى‏ اسرائيل، «بنى ‏اسرائيل» نام‏گذارى شده است.

در اين سوره همچون ديگر سوره‏هاى مكّى، موضوعاتى از قبيل: توحيد، معاد، نصايح سودمند و مبارزه با هرگونه شرك، ظلم و انحراف، سنّت‏ها و قوانين فردى واجتماعى در تاريخ، تاريخچه آدم و ابليس، پيامبر اسلام و موقعيّت آن حضرت در مكّه، بيان شده است. از مسائل عمده و قابل توجّه در اين سوره، معراج حضرت رسول‏صلى الله عليه وآله است.

شروع سوره با «تسبيح» خداست و پايان آن با «حمد» و ستايش او.
در روايات به تلاوت اين سوره در شب‏هاى جمعه سفارش شده و از جمله فوائد آن، ديدار امام ‏زمان‏ عليه السلام دانسته شده است.(1)

********
1) امام صادق ‏عليه السلام فرمودند: «من قرء سورة بنى اسرائيل فى كل ليلة جمعة لم يمت حتّى يدرك القائم و يكون من اصحابه». تفسير نمونه.

[Moamma]

بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمنِ الرَّحِيمِ‏
به نام خداوند بخشنده مهربان‏

سُبْحَنَ الَّذِى أَسْرَى‏ بِعَبْدِهِ لَيْلًا مِّنَ الْمَسْجِدِ الْحَرَامِ إِلَى الْمَسْجِدِ الْأَقْصَا الَّذِى بَرَكْنَا حَوْلَهُ لِنُرِيَهُ مِنْ ءَايَتِنَآ إِنَّهُ هُوَ السَّمِيعُ الْبَصِيرُ«1»

پاك و منزّه است آن (خدايى) كه بنده‏اش را از مسجدالحرام تا مسجدالاقصى‏ كه اطرافش را بركت داده‏ايم شبانه بُرد، تا از نشانه‏هاى خود به او نشان دهيم. همانا او شنوا و بيناست.

نكته ‏ها:
معراج، مقدّس‏ترين سفر در طول تاريخ است، مسافرش پيامبر اسلام صلى الله عليه وآله، فرودگاهش مسجدالحرام، گذرگاهش مسجد الاقصى‏، مهماندارش خدا، هدف آن ديدن آيات الهى، سوغاتش اخبار آسمان‏ها و ملكوت و بالا بردن سطح فهم بشر از اين دنياى مادّى بوده است.(2)

بر اساس روايات، پيامبر يك سال قبل از هجرت، پس از نماز مغرب در مسجدالحرام، از طريق مسجدالاقصى‏ به وسيله‏ ى «بُراق»(3) به آسمان‏ها رفت و چون بازگشت، نماز صبح را در مسجدالحرام خواند.(4)

معراج پيامبر، جسمانى و در بيدارى بوده، نه در خواب و با روح! و اصل آن از ضروريات دين و مورد اتّفاق‏ه مه‏ى فرقه‏ هاى اسلامى است.(5) روايات متواتر(6) و برخى دعاها و زيارتنامه‏ ها هم به اين مسأله اشاره دارد و در برخى احاديث، منكر آن كافر معرّفى شده است.

خداوند، حضرت آدم را از آسمان به زمين آورد، ولى حضرت رسول‏ صلى الله عليه وآله را از زمين به آسمان برد.(7) پيامبر در آن شب، عوالم بالا، ملكوت آسمان‏ها و عجائب آفرينش را ديده(8) ، با انبيا ملاقات كردند.(9) ، برخى احاديث قدسى در اين سفر بر آن حضرت وارد شده است، و رهبرى و ولايت على ‏عليه السلام مطرح شد.

در اين سفر، حضرت رسول، بهشت و جهنّم را ديد، وضعيّت بهشتيان و نعمت‏هايشان و دوزخيان و عذاب‏هايشان از مشاهدات ديگر پيامبر بود. وقتى پيامبر داستان معراج را بيان فرمود، بعضى مردم كم‏ ظرفيّت از دين برگشتند.(10)

پيامبرى كه امتّش در آينده از فضانوردان نيز خواهند بود، لازم است به معراج و سفر آسمانى رفته باشد. «سبحان الّذى أسرى‏ بعبده»


پ.ن:
2) در تفسير فرقان آمده است: شب ميلاد، شب معراج، شب بعثت، شب هجرت، شب ورود به مدينه و شب رحلت پيامبر، همه، شب دوشنبه بوده است.
3) تفسير نورالثقلين.
4) بحار، ج 18، ص‏389.
5) اين آيه و آيات 8 تا 18 سوره‏ى نجم، بر اين مطلب دلالت دارد.
6) متواتر، به رواياتى مى‏گويند كه افراد بسيارى آن‏را نقل كرده باشند وجايى براى شبهه نباشد.
7) تفسير كشف‏الاسرار.
8) تفسير نورالثقلين.
9) كافى، ج 8، ص‏121.
10) تفسير طبرى.

[Moamma]

بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمنِ الرَّحِيمِ‏
به نام خداوند بخشنده مهربان‏

سُبْحَنَ الَّذِى أَسْرَى‏ بِعَبْدِهِ لَيْلًا مِّنَ الْمَسْجِدِ الْحَرَامِ إِلَى الْمَسْجِدِ الْأَقْصَا الَّذِى بَرَكْنَا حَوْلَهُ لِنُرِيَهُ مِنْ ءَايَتِنَآ إِنَّهُ هُوَ السَّمِيعُ الْبَصِيرُ«1»

پاك و منزّه است آن (خدايى) كه بنده‏اش را از مسجدالحرام تا مسجدالاقصى‏ كه اطرافش را بركت داده‏ايم شبانه بُرد، تا از نشانه‏هاى خود به او نشان دهيم. همانا او شنوا و بيناست.

پيام‏ها:
1- معراج، لغو نيست، بلكه اسرارى قابل توجّه دارد. «سبحان الّذى اسرى‏...»

2- معراج، اردوى خصوصى و بازديد علمى پيامبر بود، و گرنه خداوند بى‏مكان است. «سبحان الّذى اسرى‏»

3- عبوديّت، مقدّمه پرواز است وعروج، بى‏خروج از صفات رذيله، ممكن نيست. «أسرى‏ بعَبده»

4- انسان اگر هم به معراج برود، باز «عبد» است. پس درباره‏ى اولياى خدا غلوّ نكنيم. «أسرى بعَبده»

5 - عبوديّت، از افتخارات پيامبر و زمينه‏ى دريافت‏هاى الهى اوست. «بعَبده»

6- براى قرب به خدا، شب بهترين وقت است.(11) «أسرى... ليلاً»

7- شب معراج، شب بسيار مهمى بوده است. «ليلاً» نكره آمده است.

8 - اگر استعداد وشايستگى باشد، پرواز يكشبه انجام مى‏گيرد. «أسرى‏ بعبده ليلاً»

9- مسجد، بهترين سكوى پرواز معنوى مؤمن است. «من المسجد»

10- مسجد بايد محور كارهاى ما باشد. «من المسجد الحرام الى المسجدالاقصى‏»

11- حركت‏هاى مقدّس، بايد از راهها و جايگاه‏هاى مقدّس باشد. «أسرى... من المسجد»

12- سرسبزى و بركات، بايد بر محور مسجد و پيرامون آن باشد. «المسجد... بارَكنا حَوله»

13- بيت المقدّس و حوالى آن، محلّ نزول بركات آسمانى، مقّر پيامبران و فرودگاه فرشتگان در تاريخ بوده است. «باركنا حَوله»

14- ظرفيّت علمى انسان، از دانستنى‏هاى زمين بيشتر و شگفتى‏هاى آسمان نيز از زمين بيشتر است. «أسرى‏... لنُريَه من آياتنا»

15- هدف معراج، كسب معرفت و رشد معنوى بود. «لنُريَه من آياتنا»

16- آيات الهى آن قدر بى‏انتهاست كه رسول خدا نيز توان دستيابى به همه آنها را ندارد. «من آياتنا»(12)

17- خداوند، به مخالفان هشدار مى‏دهد كه آنان را مى‏بيند و سخنانشان را مى‏شنود. «السّميع البصير»

پ.ن:

11) سُرى‏» به معناى سير و حركت شبانه است.
12) در جاى ديگر آمده است: «لقد رأى من آيات ربّه الكبرى‏» نجم، 18.

[Moamma]

بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمنِ الرَّحِيمِ‏
به نام خداوند بخشنده مهربان‏

سُبْحَنَ الَّذِى أَسْرَى‏ بِعَبْدِهِ لَيْلًا مِّنَ الْمَسْجِدِ الْحَرَامِ إِلَى الْمَسْجِدِ الْأَقْصَا الَّذِى بَرَكْنَا حَوْلَهُ لِنُرِيَهُ مِنْ ءَايَتِنَآ إِنَّهُ هُوَ السَّمِيعُ الْبَصِيرُ«1»

پاك و منزّه است آن (خدايى) كه بنده‏اش را از مسجدالحرام تا مسجدالاقصى‏ كه اطرافش را بركت داده‏ايم شبانه بُرد، تا از نشانه ‏هاى خود به او نشان دهيم. همانا او شنوا و بيناست.

اشكال و جواب:
بعضى در مورد معراج و سفر آسمانى پيامبرصلى الله عليه وآله، سؤال‏ها يا شبه ه‏هايى را مطرح مى ‏كنند،
از قبيل اينكه: در فضاى بيرون جوّ، هوا نيست، گرماى سوزان وسرماى كشنده هست، مشكل بى ‏وزنى وجود دارد، اشعّه‏ هاى كيهانى خطرناك است، يك شب براى سير در آسمان‏ها كوتاه است و اگر كسى بخواهد در فضا سير كند، بايد سرعتى شبيه سرعت نور يا بيشتر داشته باشد، براى فرار از جاذبه بايد سرعتى معادل 40000 كيلومتر در ساعت داشت وامثال اينها.

پاسخ اجمالى شبهات اين است:اصل معراج در قرآن وروايات متواتر آمده(13) و آنچه مهم است، ايمان به اصل آن است و ايمان به جزئيّاتش ضرورى نيست.(14)
از طرفى معجزه بايد عقلاً محال نباشد وچون معراج از معجزات پيامبراسلام ‏صلى الله عليه وآله است، مشمول قواعد كلّى همه‏ ى معجزات مى ‏شود.
بقيّه ‏ى مشكلات وشبهات نيز با توجّه به قدرت الهى قابل حلّ است. علاوه برآنكه امروزه كه انسان، هواپيما و قمرمصنوعى وسفينه‏ هاى فضايى به كرات ديگر مى ‏فرستد، پذيرفتن معراج آسان است.
چنانكه قرآن، جابه‏ جايى تخت بلقيس را از كشورى به كشور ديگر در يك چشم به هم زدن مطرح مى ‏كند اين مسأله، مشكل طىّ مسافت را حلّ مى‏ كند.

پ.ن
13) بحار، ج 18، ص 282 - 410.
14) البتّه بعضى روايات، مجعول است، مثل مشاهده‏ى خدا در حال جسم بودن، و برخى قابل قبول است با توجيه و تأويل، مانند: ديدار اهل بهشت و جهنّم و برخى هم بدون تأويل، پذيرفتنى است.

[Moamma]

یارب

وَ ءَاتَيْنَا مُوسَى الْكِتَبَ وَجَعَلْنهُ هُدىً لِّبَنِى إِسْرَءِيلَ أَلَّا تَتَّخِذُواْ مِن دُونِى وَكِيلاً«2»
ما به‏ موسى كتاب (آسمانى) داديم واو را هدايت‏گر بنى ‏اسرائيل قرارداديم، كه غير از من تكيه‏ گاه و كارسازى نگيريد.

[Moamma]

یارب

وَ ءَاتَيْنَا مُوسَى الْكِتَبَ وَجَعَلْنهُ هُدىً لِّبَنِى إِسْرَءِيلَ أَلَّا تَتَّخِذُواْ مِن دُونِى وَكِيلاً«2»
ما به‏ موسى كتاب (آسمانى) داديم واو را هدايت‏گر بنى ‏اسرائيل قرارداديم، كه غير از من تكيه‏ گاه و كارسازى نگيريد.

نكته‏ ها:
در قرآن، بارها سفارش به توكّل بر خدا و دورى از توكّل به غير او شده و در كنار فرمان به توكّل، دليل آن نيز بيان شده است. مثلاً در سوره اعراف مى ‏فرمايد: چون خداوند علم بى ‏نهايت دارد، بر او توكّل كن.(15)
و در سوره يوسف مى ‏فرمايد: چون حكومت بدست اوست، پس بر او توكّل كن.(16)
و يا در سوره نساء مى ‏فرمايد: چون مالك بى ‏چون و چرا اوست، پس او را وكيل خود بگير.(17)

رسالت حضرت موسى جهانى بوده است، هر چند در اين آيه، موسى‏ عليه السلام را براى بنى ‏اسرائيل هادى مى ‏داند، ولى در جاى ديگر او را برگزيده و هادى تمام مردم مى ‏داند: «نوراً و هدىً للنّاس»(18) ، «اصطفيتُك على النّاس»(19).

15) اعراف، 89.
16) يوسف، 68.
17) نساء، 131.
18) انعام، 91.
19) اعراف، 144.