ادب یکی از مهمترین مباحث اخلاقی – 269 روز پیش

[صدیقه]

حافظا علم و ادب ورز که در مجلس شاه* هر که را نیست ادب لایق صحبت نبود*
یکی از مباحث اخلاقی که اثرات زیادی در زندگی انسان دارد بحث ادب است که در روایات اسلامی بسیار بر آن تاکید شده است و تعاریف زیادی برای آن مطرح شده است از آن جمله تعاریف می توان به حدیث امام جواد علیه السلام اشاره کرد که فرمودند

قالَ الإمام الجواد - علیه السلام - : الاْدَبُ عِنْدَ النّاسِ النُّطْقُ بِالْمُسْتَحْسَناتِ لا غَیْرُ، وَ هذا لا یُعْتَدُّ بِهِ ما لَمْ یُوصَلْ بِها إلی رِضَااللهِ سُبْحانَهُ، وَ الْجَنَّهِ، وَ الاْدَبُ هُوَ أدَبُ الشَّریعَهِ، فَتَأدَّبُوا بِها تَكُونُوا أُدَباءَ حَقّاً.

امام جواد - علیه السلام - فرمود: مفهوم و معنای ادب از نظر مردم، تنها خوب سخن گفتن است كه ركیك و سبك نباشد، ولیكن این نظریّه قابل توجّه نیست تا مادامی كه انسان را به خداوند متعال و بهشت نزدیك نگرداند. بنابر این ادب یعنی رعایت احكام و مسائل دین، پس با عمل كردن به دستورات الهی و ائمّه اطهار (علیهم السلام)، ادب خود را آشكار سازید.

«ارشاد القلوب دیلمی، ص 160»

در روایات، بهترین ارثی را كه برای فرزندان می‌توان به جای گذاشت ادب معرفی کرده‌اندـ امام علی(ع) می‌فرمایند:

«بخشش و تفضل هیچ پدری به فرزندش بهتر از عطیه ادب و تربیت پسندیده نیست»(روایات تربیتی جلد ج 1،ص49)

حال ادب خود بر دوقسم است یکی ادب در برابر خداوند متعال و دیگری ادب در برابر بندگان خداوند

که ما در این بحث قسم اول را بررسی می کنیم که ادب در برابر خداوند متعال است که خود دارای بخش های مختلفی است:

1)ادب در ذکر خداوند:که هرگاه خداوند متعال را ذکر می کنیم و نام خداوند را به زبان می آوریم با احترام کامل و با الفاظ مناسب ذکر کنیم

2)ادب در امتثال :

یعنی ادب در فرمانبری از خداوند متعال وقتی صدای اذان را می شنویم این ادب را رعایت کنیم و آماده نماز شویم

در احوالات حضرت امام نقل می کنند که وقتی ایشان در فرانسه بودند روزی جمعیت زیادی از خبرنگاران برای ملاقات و تهیه گزارش به خدمت ایشان رسیدند امام تا وقت نماز رسید مجلس را ترک کرد و برای نماز آماده شدند

زنان پیامبر می گویند ما با پیامبر مشغول گفتگو بودیم وقتی نماز شروع میشد پیامبر انگار دیگر ما را نمی شناخت

3)ادب در انتساب :یعنی کارهای خوب را به خداوند متعال نسبت بدهیم و به عکس کارهای بد را به ایشان نسبت ندهیم قرآن در این زمینه می فرماید

(مَّا أَصَابَكَ مِنْ حَسَنَةٍ فَمِنَ اللّهِ وَمَا أَصَابَكَ مِن سَیِّئَةٍ فَمِن نَّفْسِكَ وَأَرْسَلْنَاكَ لِلنَّاسِ رَسُولاً وَكَفَى بِاللّهِ شَهِیدًا)

( اى انسان آنچه از نیكى‏ها به تو رسد از جانب خداست (سبب آن رحمت اوست) و آنچه از بدى‏ها به تو رسد از سوى خود توست (سبب آن گناهان توست) و (اى پیامبر) ما تو را به رسالت براى مردم فرستادیم، و خدا از نظر گواهى (بر رسالت تو) كافى است)

بر خلاف شیطان که در جریان سجده به آدم این جمله را به خداوند متعال نسبت داد که گفت

(قَالَ رَبِّ بِمَآ أَغْوَیْتَنِی لأُزَیِّنَنَّ لَهُمْ فِی الأَرْضِ وَلأُغْوِیَنَّهُمْ أَجْمَعِینَ)

گفت: «پروردگارا، به سبب آنكه مرا گمراه ساختى، من [هم گناهانشان را] در زمین برایشان مى‏آرایم و همه را گمراه خواهم ساخت،

روزی فتحعلی شاه قاجار باهمسرش مشاعره می کرد در حین مشاعره شاه این شعر را خواند که

آفرین بر حسن یوسف ,آفرین

همسرش به او گفت که این شعر را این طور بخوانی بهتر است

آفرین بر حسن یوسف آفرین

یعنی به جای اینکه یوسف را مدح و ستایش کنی خدایی را که یوسف را آفریده مدح و ستایش کن

خلاصه کلام این که در زندگی همیشه کارهای خوب را به خداوند متعال نسبت بدهیم و بر خود مغرور نشویم که من بودم که این کار را انجام دادم همانند قارون که گفت

(قَالَ إِنَّمَا أُوتِیتُهُ عَلَى عِلْمٍ عِندِی أَوَلَمْ یَعْلَمْ أَنَّ اللَّهَ قَدْ أَهْلَكَ مِن قَبْلِهِ مِنَ القُرُونِ مَنْ هُوَ أَشَدُّ مِنْهُ قُوَّةً وَأَكْثَرُ جَمْعًا وَلَا یُسْأَلُ عَن ذُنُوبِهِمُ الْمُجْرِمُونَ)

[قارون‏] گفت: «من اینها را در نتیجه دانش خود یافته‏ام.» آیا وى ندانست كه خدا نسلهایى را پیش از او نابود كرد كه از او نیرومندتر و مال‏اندوزتر بودند؟ و [لى این گونه‏] مجرمان را [نیازى‏] به پرسیده‏شدن از گناهانشان نیست.

4)ادب نفسانی

یعنی خداوند در فکر و جان ما بزرگ باشد امیرالمومنین در صفات انسان های بزرگ می فرماید

عظم الخالق فی انفسهم و صغر مادونه فی اعینهم

خداوند در پیشگاه این انسان ها بسیار بزرگ است و غیر خدا در چشمانشان بسیار کوچک

باز حضرت در حدیث دیگری می فرماید:کل قوی غیر الله ضعیف