/*/« مناجات خمس عشر »/*/ – 251 روز پیش

[محمد]

مهم‌ترین راه نشر معارف توسط امام سجاد (ع)، دعا و نیایش است. علت ترویج حدیث در قالب دعا توسط امام سجاد (ع) :

1ـ موقعیت ویژۀ جامعه: موقعیت اجتماعی و فرهنگی جامعه در آن زمان اقتضای جذب مطالب علمی صِرف را نداشت و تلقی مردم در

مواجهه با امام سجاد (علیه السلام) نیز در ابتدا به گونه‌ای نبود که به دانش‌آموزی از آن حضرت بپردازند از این رو آن حضرت با استفاده از

روش دعا و تلطیف احساس مردم، معارف الهی را به آنان القا نمود.

2ـ ضعف فرهنگ دینی: سلطۀ طولانی معاویه و سایر حکام بنی‌امیه در آن زمان موجب تضعیف فرهنگ مذهبی در میان مردم شده بود،

لهو و لعب رواج پیدا کرده بود و حتی در مدینه نیز خوانندگان و نوازندگان جایگاه خاصی پیدا کرده بودند، به گونه‌‌ای که مدینه مرکز غنا

شده و خوانندگان فراوانی داشت. اسامی این افراد در کتاب الأغانی آمده است.(1) ضعف فرهنگی مردم مدینه در این زمان به حدی

بود که زمانی که خلیفه، یکی از کنیزکان آوازه‌خوان مدینه را به مبلغ بیست‌هزار دینار خرید، مردم مدینه که به تودیع او آمده بودند در غم

فراق او می‌گریستند.(2)

در این اوضاع و احوال بود که امام سجاد (ع) با دعاهای لطیف و پراحساسِ خود به مبارزه با جوّ غالب فرهنگی و کوشش در نشر معارف

اسلامی می‌پرداخت. مجموع دعاهای وارده از امام سجاد (ع) چند‌برابر دعاهای موجود در صحیفه است که معروف‌ترین آنها مناجات

خمس عشَر و دعای سحر، مشهور به دعای ابوحمزۀ ثمالی است.

نسبت مناجات خمس عشر (مناجاتهای پانزده‌گانه) به امام زین‌العابدین (ع) مشهور است و علامۀ مجلسی آنها را در کتاب بحار الأنوار

آورده است و دانشمندانی که ملحقات صحیفۀ سجادیه را تدوین کرده‌اند این مناجاتها را در زمرۀ فصلهای آن آورده‌اند. همچنین حاج شیخ

عباس قمی در کتاب مفاتیح الجنان آنها را نقل کرده است. فهرست عناوین این مناجاتها عبارت‌اند از:

مناجات تائبین، شاکین، خائفین، واجّین، راغبین، شاکران، مطیعان، مریدان، محبّین، متوسّلین، نیازمندان،

عارفان، ذاکران، معتصمین و مناجات زاهدان


____پی نوشت_____

1. باقر شریف القرشی، ج 2، ص 667 ـ 671.
2. علی بن حسین ابوالفرج اصفهانی، الأغانی، بیروت، دار احیاء التراث العربی، 1418 ﻫ، ج 8، ص 343

[محمد]

چهاردهم : مناجات معتصمان

بسم الله الرّحمن الرّحیم

به نام خداى بخشاينده مهربان

اَللّهُمَّ يا مَلاذَ اللاَّّئِذينَ وَيا مَعاذَ الْعاَّئِذينَ وَيا مُنْجِىَ الْهالِكينَ وَيا

خدايا اى پناه پناه جويان و اى پناه ده پناهندگان و اى نجات دهنده هلاك شدگان و اى

عاصِمَ الْباَّئِسينَ وَيا راحِمَ الْمَساكينِ وَيا مُجيبَ الْمُضْطَرّينَ

نگهدار بيچارگان و اى مهرورز مسكينان و اى اجابت كننده درماندگان

وَيا كَنْزَ الْمُفْتَقِرينَ وَيا جابِرَ الْمُنْكَسِرينَ وَيا مَاءوَى الْمُنْقَطِعينَ وَيا

و اى گنج فقيران و اى جبران كننده دل شكستگان و اى جاى ده دور از وطنان و اى

ناصِرَ الْمُسْتَضْعَفينَ وَيا مُجيرَ الْخاَّئِفينَ وَيا مُغيثَ الْمَكْرُوبينَ وَيا

ياور آنانكه ناتوانشان شمرده اند و اى پناه ده ترسناكان و اى فريادرس غمديدگان و اى

حِصْنَ اللاّجينَ اِنْ لَمْ اَعُذْ بِعِزَّتِكَ فَبِمَنْ اَعُوذُ وَاِنْ لَمْ اَلُذْ بِقُدْرَتِكَ

قلعه محكم پناهندگان اگر من به عزت تو پناه نياورم پس به كه پناه برم و اگر به قدرت تو

فَبِمَنْ اَلوُذُ وَقَدْ اَلْجَاَتْنِى الذُّنُوبُ اِلىَ التَّشَبُّثِ بِاَذْيالِ عَفْوِكَ

دست پناهندگى دراز نكنم پس به كه پناهنده شوم (خدايا) گناهان مرا ناچار كرده كه به دامان عفوت چنگ زنم

وَاَحْوَجَتْنِى الْخَطايا اِلىَ اسْتِفْتاحِ اَبْوابِ صَفْحِكَ وَدَعَتْنِى الاِْساَّئَةُ

و خطاها مرا نيازمند كرده كه از تو بخواهم درهاى چشم پوشيت را به رويم بگشايى و بديها

اِلَى الاِْناخَةِ بِفِناَّءِ عِزِّكَ وَحَمَلَتْنِى الْمَخافَةُ مِنْ نِقْمَتِكَ عَلَى الْتَّمَسُّكِ

مرا بدينجا كشانده كه به آستان عزت تو بار اندازم و ترس از انتقام مرا واداشته كه

بِعُرْوَةِ عَطْفِكَ وَما حَقُّ مَنِ اعْتَصَمَ بِحَبْلِكَ اَنْ يُخْذَلَ وَلا يَليقُ بِمَنِ

به رشته محكم مهر تو چنگ زنم و براستى آنكس كه به ريسمان تو چنگ زند سزاوار خوارى نيست و آنكس

اسْتَجارَ بِعِزِّكَ اَنْ يُسْلَمَ اَوْ يُهْمَلَ اِلهى فَلا تُخْلِنا مِنْ حِمايَتِكَ وَلا

كه به عزت تو پناهنده شود تسليم كردنش و يا واگذاردنش شايسته نيست پس اى خدا ما را از حمايت خويش وامگذار و

تُعْرِنا مِنْ رِعايَتِكَ وَذُدْنا عَنْ مَوارِدِ الْهَلَكَةِ فَاِنّا بِعَيْنِكَ وَفى كَنَفِكَ

از رعايت خود باز مدار و از پرتگاههاى هلاكت بازدار زيرا ما در تحت توجه تو و در كنف حمايت تو

وَلَكَ اَسْئَلُكَ بِاَهْلِ خاَّصَّتِكَ مِنْ مَلاَّئِكَتِكَ وَالصّ الِحينَ مِنْ بَرِيَّتِكَ

و از آن توئيم از تو خواهم به حق خاصان درگاهت از فرشتگان و شايستگان از بندگانت

اَنْ تَجْعَلَ عَلَيْنا واقِيَةً تُنْجينا مِنَ الْهَلَكاتِ وَتُجَنِّبُنا مِنَ الاْفاتِ

كه براى ما سپرى قرار دهى كه ما را از مهالك نجات دهد و خودت ما را از آفات دور كنى

وَتُكِنُّنا مِنْ دَواهِى الْمُصيباتِ وَاَنْ تُنْزِلَ عَلَيْنا مِنْ سَكينَتِكَ وَاَنْ

و از مصيبتهاى بزرگ ما را محفوظ دارى و از آرامش خود بر ما فرود آرى و

تُغَشِّىَ وُجُوهَنا بِاَنْوارِ مَحَبَّتِكَ وَاَنْ تُؤْوِيَنا اِلى شَديدِ رُكْنِكَ وَاَنْ

چهره هاى ما را به انوار محبت خويش بپوشانى و در پايگاه محكمت ما را جاى دهى و ما را

تَحْوِيَنا فى اَكْنافِ عِصْمَتِكَ بِرَاْفَتِكَ وَرَحْمَتِكَ يا اَرْحَمَ الرّاحِمينَ

در كرانه هاى عصمت خويش بدارى به حق عطوفت و مهرت اى مهربانترين مهربانان

[محمد]

پانزدهم : مناجات پارسایان

بسم الله الرّحمن الرّحیم

به نام خداى بخشاينده مهربان

اِلهى اَسْكَنْتَنا داراً حَفَرَتْ لَنا حُفَرَ مَكْرِها وَعَلَّقَتْنا بِاَيْدِى الْمَنايا

خدايا ما را در خانه اى جا داده اى كه سر راه ما گودالهاى نيرنگ را كَنده و در دامهاى فريب خود ما را

فى حَباَّئِلِ غَدْرِها فَاِلَيْكَ نَلْتَجِىءُ مِنْ مَكاَّئِدِ خُدَعِها وَبِكَ نَعْتَصِمُ

به چنگالهاى مرگ آويخته پس به سوى تو پناه آوريم از دامهاى فريبش و به تو نگهدارى جوئيم

مِنَ الاِْغْتِرارِ بِزَخارِفِ زينَتِها فَاِنَّهَا الْمُهْلِكَةُ طُلاّبَهَا الْمُتْلِفَةُ حُلاّلَهَا

از مغرور شدن به زر و زيور آراسته اش زيرا كه دنيا جويندگانش را به هلاكت اندازد و واردين خود را نابود كند

الْمَحْشُوَّةُ بِالاْفاتِ الْمَشْحُونَةُ بِالنَّكَباتِ اِلهى فَزَهِّدْنا فيها

آكنده است از بلا و زيان و پر است از رنج و سختى خدايا پس ما را در دنيا پارسا كن

وَسَلِّمْنا مِنْها بِتَوْفيقِكَ وَعِصْمَتِكَ وَانْزَعْ عَنّا جَلابيبَ مُخالَفَتِكَ

و به وسيله توفيق و نگهدارى خود ما را از شرورش سالم بدار و بيرون آر از بر ما جامه هاى مخالفت

وَتَوَلَّ اُمُورَنا بِحُسْنِ كِفايَتِكَ وَاَوْفِرْ مَزيدَنا مِنْ سَعَةِ رَحْمَتِكَ

و نافرمانيت را و با حسن كفايت خود امور ما را سرپرستى فرما و از رحمت وسيع خود سهميه عطاى ما را افزون گردان

وَاَجْمِلْ صِلاتِنا مِنْ فَيْضِ مَواهِبِكَ وَاغْرِسْ فى اَفْئِدَتِنا اَشْجارَ

و جايزه هاى ما را از سرچشمه پرفيض مواهبت نيكو گردان و بنشان در دلهاى ما درختهاى

مَحَبَّتِكَ وَاَتْمِمْ لَنا اَنْوارَ مَعْرِفَتِكَ وَاَذِقْنا حَلاوَةَ عَفْوِكَ وَلَذَّةَ

محبتت را و كامل گردان بر ما انوار درخشنده معرفتت را و بچشان به ما شيرينى عفو و لذت

مَغْفِرَتِكَ وَاَقْرِرْ اَعْيُنَنا يَوْمَ لِقاَّئِكَ بِرُؤْيَتِكَ وَاَخْرِجْ حُبَّ الدُّنْيا مِنْ

آمرزشت را و ديدگانمان را در روز قيامت به مشاهده جمالت روشن كن و دوستى دنيا را از دلهاى ما

قُلُوبِنا كَما فَعَلْتَ بِالصّالِحينَ مِنْ صَفْوَتِكَ وَالاْبْرارِ مِنْ خاَّصَّتِكَ

بيرون كن چنانچه درباره برگزيدگانت و نيكان از خواص درگاهت چنين كردى

بِرَحْمَتِكَ يا اَرْحَمَ الرّاحِمينَ وَيا اَكْرَمَ الاْكْرَمينَ

به رحمتت اى مهربانترين مهربانان و اى كريم ترين كريمان

آمین یا ربّ العالمین


« و صلّی الله علی محمّد و آله الطیّبین الطّاهرین »