عوامل و پیامدهای مهجوریت قرآن – 615 روز پیش

[سید]

مقدمه

مهجوريت قرآن، دغدغه‌هاي فراواني در ميان قرآن پژوهان به وجود آورده است، به طوري كه بسياري كوشيده‌اند با بررسي و تبيين ابعاد مهجوريت، قدمي در جهت مهجوريت زدايي از قرآن بردارند، قرآن مقدس‌ترين و با ارزش‌ترين كتاب در ميان مسلمانان به شمار مي‌رود. با وجود اهتمام به تلاوت، حفظ، تفسير قرآن و نوشتن آن به زيباترين خط‌ها و نيز استفاده از آيات قرآن در هنر معماري و انتشار اين كتاب مقدس در تيراژ ميليوني و اقدامات ديگري از اين دست، آيا باز هم قرآن مهجور است؟
آن چه مسلم است مهجوريت قرآن در سوره فرقان بيان شده است و پيامبر اكرم ـ صلّي الله عليه و آله ـ از امت خويش به درگاه خداوند شكوه مي‌نمايد. امّا آن چه در ابتدا ذكر شد مواردي از توجه ظاهري مردم به قرآن است و قبل از هر چيز بايد بدانيم هدف از نزول اين كتاب آسماني چيست؟ و خداي متعال با فروفرستادن آن به دنبال كدام مقصد است؟
در اين نوشتار درصدد بيان عوامل و پيامدهاي مهجوريت در ميان مسلمانان مورد بررسي قرار مي‌گيرد و موضوع بحث شامل علل و نتايج نافرماني، غفلت و فراموش قرآن از سوي مسلمانان مي‌شود. از اين رو موضع گيري‌هاي كافران، مشركان و مخالفان قرآن محل بحث نخواهد بود. بديهي است بحث از راه‌هاي مهجوريت زدايي از قرآن نيز از مباحثي است كه پرداختن به آن ضرورت دارد ولي به جهت رعايت اختصار از طرح آن در اين مقاله معذوريم و با توفيقات الهي در مجالي ديگر به آن خواهيم پرداخت.

[سید]

2. مهجوريت پيروان قرآن

حضرت علي ـ عليه السّلام ـ در فراز ديگري از همان خطبه مي‌فرمايد: حاملان قرآن، آن راواگذاشته و حافظان قرآن آن را فراموش مي‌كنند، پس در آن روز قرآن و پيروانش در ميان مردم رانده و مهجور مي‌گردند.

[سید]

3. بيگانه شدن جامعه با قرآن

حضرت در ادامه همان خطبه با اشاره به غربت قرآن و پيروانش فرموده است: «و هر دو غريبانه در يك راه ناشناخته سرگردانند، و پناهگاهي ميان مردم ندارند، پس قرآن و پيروانش در ميان مردمند، امّا گويا حضور ندارند، با مردمند ولي از آنها بريده‌اند، زيرا گمراهي و هدايت هرگز هماهنگ نشوند، گر چه كنار يكديگر قرار گيرند.

[سید]

4. اختلاف و تفرقه در ميان مردم

حضرت با تأكيد بر عدم پيروي مردم از قرآن فرجام آن را مهجوريت قرآن و اختلاف و تفرقه در ميان مردم مي‌داند: «مردم در آن روز در جدايي و تفرقه هم داستان،‌ و در اتحاد و يگانگي پراكنده‌اند، گويي آنان پيشواي قرآن بوده و قرآن پيشواي آنان نيست، پس، از قرآن جز نامي نزدشان باقي نمي‌ماند، و آنان جز خطي از قرآن نشناسند».[10]

[سید]

5. گمراهي مردم

حديث ثقلين كه از معتبرترين احاديث به شمار مي‌رود و شيعه و اهل سنّت به سندهاي مختلف آن را از زبان پيامبر اكرم ـ صلّي الله عليه و آله ـ نقل نموده‌اند. از اين حديث استفاده مي‌شود پيوند با قرآن و اهل بيت موجب سعادت انسان در دنيا و آخرت خواهد شد. طبق اين حديث پيروي از قرآن و اهل بيت در رديف هم قرار دارد. بنابراين ادعاي پيروي از اهل بيت ـ عليهم السّلام ـ بدون تمسك به قرآن كريم چيزي جز گمراهي در پي نخواهد داشت.
همان گونه كه قبلاً اشاره شد حضرت علي ـ عليه السّلام ـ پيروي از قرآن را عين هدايت و دوري از آن را ضلالت و گمراهي مي‌شمارد.

[سید]

6. تسلط بيگانگان

استعمارگران و سلطه طلبان غربي، همواره با تز جدايي دين از سياست كه همان جدايي قرآن از سياست است، تلاش كرده‌اند با حذف قرآن از صحنه زندگي مسلمانان، زمينه تسلط خود را بر جوامع اسلامي فراهم سازند.
مرحوم امام خميني (ره) مي‌گويد: «از نخست وزير اسبق خبيث استعمارگر انگلستان نقل شده كه تا قرآن بين مسلمين است ما نمي‌توانيم در مقاصد خود پيشرفت كنيم. هدف اصلي دولت‌هاي استعمارگر محو قرآن و علماي اسلام است و براي وصول به اهداف استعماري خود هر چند نغمه‌اي را به وسيله عمال خبيث خود آغاز مي‌كنند».[11]
ناپلئون بناپارت ـ امپراطور فرانسه ـ پس از تصرف برخي از كشورهاي اسلامي، هنگامي كه آياتي از قرآن را براي وي ترجمه كردند، گفت: آن چه من از اين كتاب استفاده كردم اين است كه اگر مسلمانان به دستورات جامع اين كتاب عمل نمايند روي ذلت و خواري را نخواهند ديد مگر اين كه ما در ميان آنها و قرآن جدايي بيفكنيم.[12]

[سید]

7. مجازات الهي

نافرماني و اعراض از قرآن، فراموشي و غفلت از حقايق و درس‌هاي آموزنده آن كه همگي از مصاديق بارز مهجوريت به شمار مي‌رود، انسان را چنان به بيراهه مي‌كشاند كه بارهاي سنگيني از انواع گناهان و انحرافات فكري و عقيدتي را بر دوش او مي‌گذارد. البته ممكن است در اين دنيا سنگيني اين بار را درك نكند؛ ولي در روز قيامت سنگيني اين گناه بزرگ را در حالي درك مي‌كند كه هيچ راه فراري جز رسيدن به سزاي عمل خويش ندارد. خداي متعال در سوره طه مي‌فرمايد: «فَإِمَّا يَأْتِيَنَّكُمْ مِنِّي هُدي فَمَنِ اتَّبَعَ هُدايَ فَلا يَضِلُّ وَ لا يَشْقي وَ مَنْ أَعْرَضَ عَنْ ذِكْرِي فَإِنَّ لَهُ مَعِيشَةً ضَنْكاً وَ نَحْشُرُهُ يَوْمَ الْقِيامَةِ أَعْمي قالَ رَبِّ لِمَ حَشَرْتَنِي أَعْمي وَ قَدْ كُنْتُ بَصِيراً قالَ كَذلِكَ أَتَتْكَ آياتُنا فَنَسِيتَها وَ كَذلِكَ الْيَوْمَ تُنْسي»؛[13] هر گاه هدايت من به سراغ شما آيد، هر كس از هدايت من پيروي كند، نه گمراه مي‌شود، و نه در رنج خواهد بود!‌ و هر كس از ياد من روي گردان شود، زندگي (سخت و) تنگي خواهد داشت؛ و روز قيامت، او را نابينا محشور مي‌كنيم! مي‌گويد: «پروردگارا! چرا نابينا محشورم كردي؟! من كه بينا بودم!»مي‌فرمايد: آن گونه كه آيات ما براي تو آمد، و تو آنها را فراموش كردي، امروز نيز تو فراموش خواهي شد!»
يكي از مصاديق بارز و روشن هدايت و ذكر الهي قرآن كريم است؛ همان گونه كه برخي از مفسران مراد از «ذكر»را در جمله «و من اعرض عن ذكري»قرآن دانسته‌اند؛[14] ليكن گذشته از بيان مراد از «ذكر»و «هدايت»در آيه شريفه و گذشته از تفسير لفظي از آيات ياد شده، از قراين و دلايل بسيار واضح و روشن ديگر در مي‌يابيم كه قرآن كريم بهترين و بالاترين مصداق «هدايت»و «ذكر»است.[15]
در روايتي از پيامبر اكرم ـ صلّي الله عليه و آله ـ نقل شده است كه آن حضرت فرمود: «من قرأ القرآنَ و لم يعمل به، حشرهُ الله يوم القيامة اعمي»؛[16] هر كس قرآن بخواند ولي آن را به كار نبندد، خداوند او را روز قيامت نابينا محشور سازد.
اميد است با پيروي از پيشوايان دين، به دستورات قرآن كريم عمل نماييم و زمينة ترويج فرهنگ قرآن را در جامعه فراهم سازيم تا مشمول شكايت پيامبر اكرم ـ صلّي الله عليه و آله ـ از مهجور كنندگان قرآن واقع نشويم.

[سید]

نويسنده:علي اكبر مؤمني

پی نوشتها:

[1] . بحار الانوار، ج 23، ص 106.
[2] . ر.ك: آيت الله جوادي آملي، تفسير تسنيم، قم، اسراء، چ اول 1378، ج 1، ص 150 ـ 153.
[3] . فصلت، 41 و 42.
[4] . احزاب، 33.
[5] . صحيفه انقلاب، وصيت نامه الهي سياسي امام خميني، ص 10.
[6] . مقدمة وصيت نامه سياسي الهي امام خميني.
[7] . طه، 99 ـ 101؛ ر.ك: صاحب علي محبي، قرآن از ديدگاه قرآن، ص 133.
[8] . مجله حوزه ش 96، ص 223.
[9] . همان، ص 222.
[10] . نهج البلاغه، ترجمه محمد دشتي، خ 147.
[11] . صحيفه نور، ج 1، ص 176.
[12] . سيد مصطفي سيد علوي، قرآن در آيينه بزرگان، قزوين، چ اول، 1378، ص 115.
[13] . طه، 123 ـ 126.
[14] . طبرسي، مجمع البيان، ج 7، ص 34.
[15] . صاحب علي محبي، قرآن از ديدگاه قرآن، ص 227.
[16] . شيخ صدوق، ثواب الاعمال و عقاب الاعمال، ص 317.

منبع:پایگاه معارف قرآنی