پیامبر در قرآن – 482 روز پیش

[ملیکه]

خداوند متعال، در قرآن کریم، در آیات متعددى درباره پیامبر اکرم ـ صلى الله علیه و آله ـ سخن گفته است.
در این آیات، گاهى به طور مستقیم و گاهى به شکل غیر مستقیم، پیامبر اکرم ـ صلى الله علیه و آله ـ معرفى شده است.
این معرفى در قالب هایى همچون، ستایش و تمجید از پیامبر اکرم ـ صلى الله علیه و آله ـ، بیان اوصاف و شئونات، ذکر مقامات و مناقب و بیان عظمت روحى آن حضرت صورت گرفته.
و جلوه هاى مختلف شخصیتى و رفتارى آن حضرت، تبیین شده است.

[ملیکه]

نام هاى پیامبر صلى الله علیه و آله در قرآن

در روایتى از امام باقر ـ علیه السلام ـ آمده است که فرمودند:

«إن لرسول الله ـ صلى الله علیه و آله ـ عشرة أسماء خمسة فى القرآن و خمسة لیست فى القرآن فاما التى فى القرآن، فمحمد و احمد و عبدالله و یس و ن.»


«براى رسول خدا ـ صلى الله علیه و آله ـ ده نام است که پنج نام در قرآن و پنج نام در غیر قرآن است؛
آن نامهایى که در قرآن است عبارت اند از:

"محمد" ، " احمد" ، "عبدالله" ، "یس" ، "ن".»



در روایتى از امام صادق ـ علیه السلام ـ نقل شده است که
«طه» از اسامى پیامبر اکرم ـ صلى الله علیه و آله ـ است و معنى آن
«یا طالب الحق الهادى الیه»، «اى کسى که طالب حقى و هدایت کننده به سوى آنى» است.

با توجه به این دو روایت،

پیامبر اکرم ـ صلى الله علیه و آله ـ ، در قرآن کریم به شش نام معرفى شده است که آیه هاى آن بدین شرح است:

1 ـ «محمد ـ صلى الله علیه و آله ـ»

«وَاْلَّذینَ آمَنوا وَ عَمِلوُا الْصالِحاتْ وَ آمَنواْ بِما نُزِّل عَلى مُحَمَّدٍ وَ هُوَ اْلْحَقُّ مِنْ رَبِّهِمْ کَفَّرَعَنْهُمْ سَیْئاتِهِمْ وَ اَصْلَحَ بالَهُمْ»

در آیات دیگرى نیز این نام ذکر شده است که عبارت اند از: سوره آل عمران (2) آیه 144، سوره احزاب (33) آیه 40، سوره فتح (48) آیه 29.

2 ـ «احمد»:

«و اِذْ قالَ عیسَى اْبْنُ مَرْیَمَ یا بَنى اِسْرائیلَ اِنّى رَسوُلُ اْللّهِ اِلَیْکُمْ مُصَدِّقاً لِما بَیْنَ یَدَىَّ مِنَ اْلتَوْراتِ وَ مُبَشِّراً بِرسُولٍ یَأْتى مِنْ بَعْدى اِسْمُهُ اَحْمَدْ فَلَمّا جاءَهُمْ بِالْبَیِّناتْ قالوُا هذا سِحْرٌ مُبینْ»

3 ـ «عبدالله»:

« وَ اِنَّهُ لَمّا قامَ عَبْدُاْللّهِ یَدْعُوهُ کادُواْ یَکوُنُونَ عَلَیهِ لِبَداً»

4 ـ «یس»: «یس»

5 ـ «ن»: «نْ وَ اْلْقَلَمِ وَ ما یَسْطُرُونْ»

6 ـ «طه»: «طه»

[ملیکه]

اوصاف پیامبر صلى الله علیه و آله در قرآن

در قرآن کریم، اوصاف فراوانى براى پیامبر اکرم ـ صلى الله علیه و آله ـ ذکر شده است که به بخشى از آنها با ذکر آیه ها اشاره مى کنیم:
1. شاهد(گواه)، مبشر(بشارت دهنده)، نذیر(انذار دهنده)، داعى الى الله (دعوت کننده به سوى خدا)، سراج منیر(چراغ روشنایى دهنده).

این اوصاف والا و پرمنزلت در آمده است:
«یا اَیُّهااْلْنَّبىُ اِنّا اَرْسَلْناکَ شاهِداً وَ مُبَشِّراً وَ نَذیراً* وَ داعیاً اِلَى اللّهِ بِاِذْنِهِ وَ سِراجاً وَ مُنیراً»
2. رئوف و رحیم

این دو صفت به همراه دو ویژگى از ویژگى هاى اخلاقى پیامبر رحمت حضرت محمد ـ صلى الله علیه و آله ـ در چنین بیان شده است:


«لَقَدْ جاءَکُمْ رَسولٌ مِنْ اَنْفُسِکُمْ عَزیزٌ عَلَیْهِ ما عَنِتُّم حَریصٌ عَلیْکُمْ بِاْلْمُؤمِنینْ رَئوفٌ رَحیمٌ»
«رسولى از خود شما به سویتان آمد که رنج هاى شما بر او سخت است و اصرار به هدایت شما دارد و نسبت به مؤمنان رئوف و مهربان است.»
در این آیه کریمه، علاوه بر دو صفت «رئوف» و «رحیم» به دو ویژگى اخلاقى پیامبر ـ صلى الله علیه و آله ـ اشاره شده است.
ویژگى نخست این است که پیامبر اکرم ـ صلى الله علیه و آله ـ آن قدر خیرخواه و همدرد و دوستدار مردم بود که از رنجهایى که به مردم مى رسید آزرده خاطر مى شد،
به طورى که براى او سخت بود که ببیند به کسى رنج و سختى برسد.
ویژگى دوم، دلسوزى آن حضرت است. حضرت دوست نمى دارد که حتى یک نفر از مسلمانان در مسیر هدایت نباشد.
از این رو، این دلسوزى آن چنان است که خداوند، از اصرار حضرت در هدایت مردم، به «حریص علیکم» تعبیر کرده است.

چنان که خداوند در سوره مبارکه کهف در در این باره خطاب به پیامبر اکرم ـ صلى الله علیه و آله ـ مى فرماید:



« فَلَعَلَّکَ باخِعٌ نَفْسَکَ عَلى ءاثرِهِمْ اِنْ لَمْ تُؤْمِنواْ بِهذا اْلْحَدیثْ أَسِفا»
«گویى ـ اگر آنها به این گفتار ایمان نیاورند ـ مى خواهى خود را از غم و اندوه به جهت اعمال آنها، هلاک کنى.»

[ملیکه]

اوصاف مشترک قرآنى خدا و رسول

خداوند سبحان اوصافى را براى خود در قرآن ذکر کرده که همانها را براى پیامبر اکرم ـ صلى الله علیه و آله ـ نیز بیان کرده است:
1. خداوند قرائت قرآن را همان گونه که به خود نسبت داده و فرموده است:

«اِنَّ عَلَیْنا جَمْعَهُ وَ قُرْآنَهُ فَاِذا قَرَأْناهُ فَاْتَّبِعْ قُرْانَهُ»

به پیامبر اکرم ـ صلى الله علیه و آله ـ نیز نسبت داده و مى فرماید:

« اِقْرَأْ بِاْسْمِ رَبِّکَ اْلَّذى خَلَقْ».
2. همان طور که خداوند، خود را تلاوت کننده قرآن معرفى کرده است:
«تِلْکَ آیاتُ اْللّه نَتْلوها عَلَیْکَ بِالْحَقِّ»،
پیامبر اکرم ـ صلى الله علیه و آله ـ را نیز تالى قرآن معرفى مى کند:
«یَتْلُوا عَلَیْهِمْ ایاتِنا»، و به آن حضرت دستور مى دهد تا آیت الهى را بر مردم تلاوت کند:

«وَ اْتْلُ ما اُوحى اِلَیْکَ مِنْ کِتاب».
3. خداوند همان طور که ترتیل و منظم و هماهنگ خواندن را به خود اسناد مى دهد:
«و رتلناه ترتیلا»، آن را به پیامبر اکرم ـ صلى الله علیه و آله ـ نسبت مى دهد:

«وَ رَتِّلِ اْلْقُرْآنَ تَرْتیلا».
4. خداوند متعال همان گونه که قرآن کریم را کلام خود معرفى مى کند، آن را کلام و قول رسول الله نیز مى داند:
« اِنَّهُ لَقُولٌ رَسوُلٌ کَریم».
5. خداوند آن چنان که خود را معلم قرآن معرفى کرده:
«اَلْرَّحْمن * عَلَّمَ اْلْقُرْآن»

همین صفت را به پیامبر ـ صلى الله علیه و آله ـ نیز نسبت مى دهد:

«وَ یُعَلِّمُهُمُ اْلْکِتابَ وَ اْلْحِکْمَةِ».
البته اسناد وصف «معلمى قرآن» نسبت به خداوند بالذات و بالأصاله است و نسبت به پیامبر ـ صلى الله علیه و آله ـ بالعرض و بالتبع.

[ملیکه]

مقامات والاى پیامبر اعظم صلى الله علیه و آله در قرآن

خداوند متعال در آیات قرآن کریم گاهى به طور صریح و زمانى به گونه ضمنى به مقامات پیامبرخاتم ـ صلى الله علیه و آله ـ اشاره فرموده است که در این بخش به برخى از این آیات اشاره مى کنیم.

1. مقام خاتمیت

قرآن کریم درباره مقام خاتمیت مى فرماید:
«ما کانَ مُحمَّدٌ أَبا أَحَدٌ مِنْ رِجالِکُمْ وَ لکِنْ رَسولُ اْللّهُ وَ خاتَمِ اْلْنَبیّینْ».
مقصود از خاتمیت، هم تأخر و خاتمیت زمانى و هم خاتمیت رتبى در قوس صعود است؛

خاتم یعنى«مهر» که در پایان نوشته ها قرار مى گیرد.

خداوند سبحان با فرستادن پیامبران، براى جامعه هاى بشرى پیام مى فرستد و پس از پایان گفتار و کلماتش، سلسله نبوتشان را با فرستادن پیامبر اکرم ـ صلى الله علیه و آله ـ ختم، و صحیفه رسالت آنان را با وجود مبارک خاتم المرسلین مهر کرده است؛
پس هرگز جا براى نبوت و رسالت دیگرى نیست.


از این آیه کریمه دو نکته استفاده مى شود:

نخست این که پیامبر اکرم ـ صلى الله علیه و آله ـ واجد همه مزایاى مشترک و مزایاى فرد فرد انبیا و بعضى از خصایص ویژه است که انبیاى قبلى فاقد آن بوده اند.
دوم این که، تا روز قیامت، احدى بهتر از پیامبر اکرم ـ صلى الله علیه و آله ـ نخواهد آمد؛ زیرا رسول خدا، انسان کامل است و اگر کسى کاملتر از وى مى بود، حتما او به مقام خاتمیت مى رسید.
2. مقام عبودیت مطلقه

خداوند که رب و پروردگار عالمین است نسبت به افراد مختلف، متفاوت است بعضى از انسان ها تحت تدبیر اسماء جزئیه حقند مثلا

بعضى در حقیقت، عبدالرزاق، عبدالجلیل، عبدالباسط، یا عبدالکریم هستند،
اما پیامبر اکرم ـ صلى الله علیه وآله ـ ، «عبده» است
و پروردگارى مربى و مدبر شخصى پیامبر ـ صلى الله علیه و آله ـ است که
نهایى ترین مرتبه را داراست و در قوس صعود مقامى برتر از مقام مربوبیت شخص رسول اکرم ـ صلى الله علیه و آله ـ نیست و آن حضرت، منتسب به عالى ترین اسم از اسمهاى حسناى خداى سبحان است.
یعنى «هو» که همان هویت مطلقه است و چون کاملترین بندگى از آن اوست، جامع ترین کلمه به او اشاره دارد:


«هُوَ اْلَّذى اَرْسَلَ رَسُولَهُ بِاْلْهُدى وَ دینِ اْلْحَقِّ لِیُظْهِرَهُ عِلَى اْلْدّینِ کُلِّهِ».
قرآن کریم وقتى تعبیر «عبد» را نسبت به سایر انبیا به کار مى برد همراه با ذکر نام آنها به کار مى برد:
«وَ اذْکُرْ عَبْدَنا اِبْراهیمَ وَ اِسْحقَ وَ یَعْقوبَ اولِى الأَیْدى وَ الاَبْصار».
اما وقتى نام پیامبر ـ صلى الله علیه و آله ـ را مى برد به «عبده» تعبیر مى کند که ناظر به مقام وحدت است و این کلمه از «عبدالله» نیز بالاتر است،
زیرا این بندگى (عبودیت)، حاکى از هویت مطلقه است.


ادامه دارد ...