حل مشکلات اجتماعي در سيره عملي معصومين (عليهم السلام) – 474 روز پیش

[ملیکه]

از جمله برکات وجود معصوم (ع) مشکل گشايي و غمزدايي از کار و دل مؤمنان است.
وجود امام (ع) سبب آرامش دل، گشايش گره هاي کور زندگي و آسان شدن کارهاست.
در زيارت جامعه خطاب به ائمه (ع) مي گوييم:

«بکم ينفس الهم و يکشف الضر... بکم أخرجنا لله من الذل و فرج عنا غمرات الکروب»
خداوند به وسيله ي شما اندوه را مي زدايد و پريشاني را برطرف مي سازد... به سبب شما ما را از خواري رهايي داده و اندوه هاي جانکاهمان را زدوده است.

[ملیکه]

حفظ آبروي مردم، هنگام مشکل گشايي

ارزش و حرمت مؤمن، نزد خدا بس بزرگ است و او به هيچ وجه، راضي به شکستن حرمت بنده ي مؤمن خود، يا بي ارزش کردن او نمي شود. نقل شده است که رسول اکرم (ص) روزي به خانه ي کعبه نظر افکند و فرمود:
«به به، چه خانه ي بزرگي! چقدر حرمت تو نزد خدا عظيم است! » آنگاه فرمود: «به خدا سوگند، حرمت مؤمن از تو بزرگتر است»
با اين وصف، اين متاع گرانقدر را با چه چيز مي توان مبادله کرد؟ کمک هاي مادي و معنوي، هر چند بزرگ باشد، هرگز با آبرو و حيثيت مؤمن برابري نمي کند. بنابر اين، سزاوار نيست که هنگام برآوردن نيازهاي مؤمن، خداي ناکرده، حيثيت او را پايمال يا لکه دار نماييم، اين دور از انصاف و جوانمردي، و عمل نابخردان است. روشن است که چنين کار سفيهانه اي از ساحت مقدس پيشوايان معصوم بسيار بعيد، حتي غيرممکن است، بلکه عکس آن درست است و ايشان آبروي افراد را مي خريدند و حرمت شکسته شده ي آنان را تجديد مي کردند و در اين کار آنچنان پا برجا بودند که هنگام عطا و بخشش به صورت حاجتمندان نگاه نکرده و چشمان معصوم خويش را به چشمان ذوق زده ي آنان نمي دوختند.
مردي از انصار خواست از حضرت سيدالشهدا حاجتي بطلبد، حضرت بدو فرمود:
«اي برادر انصاري! آبرويت را از خواهش کردن حضوري نگه دار و نياز خود را کتبا اظهار کن تا به خواست خدا تو را خشنود سازيم. »
او هم در نامه اي نوشت:
«اي ابوعبدالله! کسي پانصد دينار از من طلبکار است و مرا تحت فشار قرار داده است. از شما خواهش مي کنم با او سخن بگوييد تا به من مهلت دهد. »
وقتي امام (ع) نامه ي او را خواند، داخل منزل شد و کيسه اي که محتوي هزار دينار بود به او داد و فرمود:
«با پانصد دينار آن، وام خويش را بپرداز و بقيه را خرج زندگي کن. »
محمدبن عبدالله بکري مي گويد:
«وامي بر عهده داشتم که مي بايست آن را بپردازم. خدمت امام کاظم (ع) شرفياب شدم تا از آن بزرگوار کمک بگيرم؛ آن حضرت همراه غلامي، در مزرعه اش مشغول کار بود، هنگامي که مرا ديد بيرون آمد و به اتفاق هم براي خوردن غذا مي رفتيم، من داستان خويش را برايش بيان کردم، امام (ع) به من فرمود: همين جا باش تا برگردم. آنگاه به داخل مزرعه رفت و پس از مدتي برگشت و غلام را فرمود تا از اتاق بيرون برود سپس کيسه اي را که محتوي سيصد دينار بود به من بخشيد و خود برخاست و از آنجا رفت و من نيز سوار مرکب خود شدم و به دنبال کارم رفتم. »
چنين برخوردهايي نشانه ي عالي ترين درجه ي جوانمردي، بلند همتي آن برگزيدگان الهي و شايستگي ايشان براي تصدي مقام هدايت امت است.

[ملیکه]

گره گشايي بي منت

منت نهادن و به رخ کشيدن کار نيک، سبب بي ارزش شدن آن مي گردد. قرآن مجيد در اين باره مي فرمايد:
«يا ايها الذين آمنوا لا تبطلوا صدقاتکم بالمن و الاذي»
اي مؤمنان! صدقه هاي خويش را با منت نهادن و آزار رسانيدن باطل نکنيد.
پس، کمک رساندن و گره گشودن، آنگاه ارزش دارد که با منت و تحقير توأم نگردد. زيرا انسانهاي آزاده را تحمل بار سنگين منت، مشکل است، سخنسراي شيراز را در اين مقام، نکته اي است:
مرا حاجي اي شانه ي عاج داد
که رحمت بر اخلاق حجاج باد
شنيدم که باري، سگم خوانده بود
که از من به نوعي دلش مانده بود
بينداختم شانه کاين استخوان
نمي بايدم، ديگرم سگ مخوان
اين کار نکوهيده، هرگز از رهبران الهي سر نزد و آن انسانهاي نمونه، همچنان که ديگران را به کارگشايي بي منت فرا مي خواندند، خود نيز چنين بودند.
حضرت امام حسن مجتبي (ع) در مسجد الحرام شنيد که مردي مبلغ ده هزار درهم از خدا طلب مي کند. آن حضرت به منزل رفت و آن مبلغ را برايش فرستاد.
امام سجاد (ع) حدود صد خانوار از اهل مدينه را سرپرستي مي کرد و تمام نيازمنديهاي آنان را بر آورده مي ساخت، ولي آنان نمي دانستند که چه کسي چنين کاري را مي کند. پس از آنکه امام از دنيا رفت فهميدند که امام سجاد (ع) بوده است. حضرت کاظم (ع) نيز به تفقد مسکينان مدينه مي پرداخت و شبانه طلا و نقره و چيزهاي ديگر به آنان مي رساند، به گونه اي که نفهمند اين اموال از کجا به آنان مي رسد.
همين طور، آن بزرگواران مراقب احوال مؤمنان بودند و حتي بدون آنکه آنان، ابراز نياز کنند به برآوردن حاجتشان همت مي گماشتند. ابوهاشم جعفري مي گويد:
«در زندگي دچار تنگدستي شديد شدم. خدمت امام حسن عسکري (ع) رسيدم و قصد داشتم مبلغي از آن حضرت وام بگيرم. ولي خجالت کشيدم و از اين موضوع سخن نگفته به منزلم بازگشتم، ولي آن حضرت از حال من آگاه شده بود و مبلغ يک صد دينار با نامه اي بدين مضمون برايم فرستاد:
«هرگاه نيازي داشتي بدون شرم و خجالت آن را از ما طلب کن به خواست خدا به مرادت مي رسي. »

[ملیکه]

پي نوشت :

1. فرهنگ دهخدا، واژه مشکل گشايي.
*- عناوين ديگري چون «قضاء حاجه المؤمن» و «السعي في حاجه المؤمن» نيز در همين راستاست.
2. اصول کافي، ج 2، ص 160، اسلاميه.
3. همان مدرک.
4. مفاتيح الجنان، زيارت جامعه، ص 82 -1081.
5. مناقب ابن شهر آشوب، ج 2، ص 32.
6. مناقب ابن شهر آشوب، ج 2، ص 31، (مسائلي اين چنين در تاريخ ائمه فراوان است، رجوع کنيد به بحارالانوار، ج 10. )
7. همان مدرک، ص 370 - 372.
8. الغدير، ج 6، ص 172.
9. الوفا با حوال المصطفي، ج 2، ص 437.
10. بحارالانوار، ج 22، ص 264.
11. منتهي الامال، جزء 2، ص 8.
12. بحارالانوار، ج 75،ص 50.
13. وسائل الشيعه، ج 13، ص 92.
14. اصول کافي، ج 2، ص 156.
15. مجموعه ي ورام، ص 16، بيروت.
16. مکارم اخلاق، رسول زاده خويي، ص 31.
17. بحارالانوار، ج 19، ص 63.
18. بحارالانوار،ج 43، ص 350.
19. فيتخذوا مال الله دولا وعباده خولا (نهج البلاغه، فيض، نامه ي 62).
20. انما اريدکم الله و انتم تريد و نني لانفسکم (نهج البلاغه فيض، خطبه 136).
21. الوفا باحوال المصطفي، ج 2، ص 437.
22. مستدرک الوسائل، ج 2، ص 409، مکتبه ي اسلاميه.
23. بحارالانوار، ج 46، ص 65 و حليه الابرار، ج 2، ص 178.
24. تاريخ ابن عساکر، ج 4، ص 218، بيروت.
25. بحارالانوار، ج 67، ص 71.
26. تحف العقول (با تصحيح غفاري) ص 251، کتابفروشي اسلاميه.
27. بحارالانوار، ج 48، ص 102.
28. بقره، آيه ي 264.
29. بوستان سعدي، باب ششم.
30. مناقب ابن شهر آشوب، ج 4، ص 17.
31. کشف الغمه، ج 2، ص 289، دارالکتب الاسلامي.
32. اعيان الشيعه، ج 2، ص 7.
33. اعيان الشيعه، ج 2، ص 40.

منبع:کتاب سيره معصومين (عليهم السلام) /س