حل مشکلات اجتماعي در سيره عملي معصومين (عليهم السلام) – 474 روز پیش

[ملیکه]

از جمله برکات وجود معصوم (ع) مشکل گشايي و غمزدايي از کار و دل مؤمنان است.
وجود امام (ع) سبب آرامش دل، گشايش گره هاي کور زندگي و آسان شدن کارهاست.
در زيارت جامعه خطاب به ائمه (ع) مي گوييم:

«بکم ينفس الهم و يکشف الضر... بکم أخرجنا لله من الذل و فرج عنا غمرات الکروب»
خداوند به وسيله ي شما اندوه را مي زدايد و پريشاني را برطرف مي سازد... به سبب شما ما را از خواري رهايي داده و اندوه هاي جانکاهمان را زدوده است.

[ملیکه]

رفع مشکلات اجتماعي

چنان که گفته شد، پيامبر و ائمه (ع) سبب حل مشکلات و شکستن بن بستهاي زندگي مردم هستند و در همه ي ابعاد زندگي آنان نقش خويش را بخوبي ايفا مي کنند و راه زندگي را بر ايشان هموار مي سازند.
چنين ويژگي حتي قبل از به عهده گرفتن مسؤوليت در وجود معصومين (ع) وجود داشته است.
رسول خدا (ص) پيش از مبعوث شدن به پيامبري، در جامعه، حضور فعال داشت و در رفع نابسامانيها و مشکلات مردم، کوشا بود و آن چنان متانت و امانتي از خود، بروز داده بود که لقب «امين» گرفته بود. مردم نيز نقش سازنده ي او را در مشکلات خويش مؤثر دانسته و پذيرفته بودند.
مشکلات اجتماعي را مي توان به دو دسته تقسيم کرد:
معنوي - دنيايي.

الف- معنوي

پيشوايان معصوم (ع) با ارتباطي که به سبب وحي و الهام با خداوند متعال دارند، به همه ي ابعاد روحي و جسمي انسان احاطه کامل دارند و به راز و رمز زندگي او واقفند. از اين رو، توان آن را دارند که در راستاي زندگي بشري، جوابگوي تمام نيازهاي او باشند، آنان با اينکه بجز سالهاي محدود در زمان پيامبر و حضرت علي (ع) از مسند حکومت اسلامي برکنار بودند، مشکلات جامعه ي اسلامي را، صرف نظر از اختلافات سياسي، که با حکومتهاي ستمگر داشتند، مشکلات خود مي دانستند و به رفع آنها کمر مي بستند.
پس از ارتحال نبي اکرم (ص) موج پرسشها و انتقادات، در مسائل گوناگون، از داخل و خارج، متوجه حکومتهاي اسلامي شد و چون جانشينان بدلي رسول خدا (ص) از پاسخ به آن عاجز بودند، امامان (ع) با توان علمي خويش آنها را پاسخ مي گفتند و ترديد و تحير را از قلب و فکر مردم مي زدودند.
و اين راه حلها و رهنمودهاي فرزندان وحي بود که راه زندگي مسلمانان را هموار مي ساخت.
مناظره ها و بحثهاي ائمه (ع) با دانشمندان گوناگون مخالف اسلام، پشتوانه ي محکم اعتقادي و علمي مردم بود و چون سدي پولادين جلوي تهاجم فرهنگي بيگانگان را گرفته، از حريم اسلام ناب محمدي (ص) دفاع مي کرد.
مطالعه ي تاريخ اسلام، نشان مي دهد که کمتر دوره اي يافت مي شود که حکومتهاي اسلامي با چنين مشکلاتي درگير بوده معصومين به حل آن قيام نکرده باشند. به عنوان نمونه: ابوبکر از تفسير کلمه ي «اب» و «کلاله» که در آيات قرآن آمده درمانده بود.
عمر در بسياري از مسايل قضايي، علمي و نظامي از اميرمؤمنان علي عليه السلام کمک مي گرفت و بارها اقرار کرد که:

«پناه مي برم به خدا از مشکلي که علي (ع) براي حلش حضور نيابد»
امام علي (ع) در زمان عثمان نيز مسؤوليت خطير خويش را انجام داد.چنين روشي از سوي معصومين (ع) آنقدر روشن بود، که حتي مخالفينشان بارها به آن اقرار کرده اند. ابن عباس مي گويد:

«مشکلي براي عمر - خليفه ي دوم - پيش آمد که سخت او را مضطرب کرد. وي تمام اصحاب پيامبر را گرد آورد و از ايشان حل آن را درخواست کرد و جملگي اظهار عجر و ناتواني کردند. عمر گفت:
من حلال اين مشکل را مي شناسم، گفتند: حتما علي بن ابيطالب (ع) است. گفت آري. برخيزيد تا نزد او رويم پس از شرفيابي به حضور آن فرزانه ي يگانه و حل شدن معما، عمر بسيار شگفت زده شد و گفت:
«أبا حسن لا أبقاني الله لشده لست لها و لا في بلد لست فيه»
اي علي! خدا مرا دچار مشکلي که تو براي حلش حضور نيابي نکند و در شهري که تو نيستي، باقي ام نگذارد. »
چنين وضعي اغلب در زمان ائمه (ع) وجود داشت و حتي پس از ايشان، علما و دانشمندان بزرگ شيعه، اين پرچم را به دوش گرفتند و براي حل معضلات معنوي مردم به پا خاستند.
دعاها و راهنماييهاي عمومي و ارشادي پيامبر و امامان (ع) که تأثير فراواني در حل گرفتاريها و سامان دادن به نابسامانيهاي اجتماعي داشته و ادامه نيز دارد، در اين راستاست.
ادامه دارد.....

[ملیکه]

ب- دنيايي

پيشوايان معصوم (ع) با اينکه اغلب از حق حاکميت خويش، محروم بودند، ولي هيچ گاه مردم و جامعه را رها نکردند و به انزوا نپرداختند، و ديگران نيز از کمکهاي ايشان براي رفع نابسامانيها بي نياز نبودند. يکي از ياران رسول خدا (ص) مي گويد:
«پيامبر (ص) هيچ وقت در اقدام و همراهي کردن با پا برهنگان و مساکين و در رفع نياز و مشکل آنها دريغ نورزيد و تکبر نکرد»
امام صادق (ع) فرمود:
«همسر عثمان بن مظعون يکي از صحابه ي رسول خدا (ص) آمد و گفت:
اي پيامبر! عثمان روزها، روزه مي گيرد و شبها به عبادت مشغول است (و به امور خانوادگي رسيدگي نمي کند). آن حضرت ناراحت شد و برخاست و نزد عثمان رفت. ديد مشغول نماز است، پس از نماز به او فرمود:
اي عثمان! خداوند مرا به رهبانيت و انزوا مبعوث نکرده، بلکه با ديني پاک و آسان به رسالت برگزيده است. من نيز روزه مي گيرم و نماز مي خوانم و با همسرم خلوت مي کنم؛ هر کس مرا دوست دارد، بايد از سنت من پيروي کند و ازدواج از سنت من است»
امام سجاد عليه السلام هنگام قتل و غارت مدينه توسط نيروهاي يزيد، چهارصد خانواده را همراه افراد تحت تکفل خود سرپرستي کرد و مورد حمايت خويش قرار داد، تا لشکر غارتگر يزيد آن شهر را ترک کردند.
معصومين (ع) سعي مي کردند حتي جزئي ترين مشکل مردم را نيز برطرف سازند. امام صادق (ع) فرمود:
«امام سجاد (ع) اگر در وسط راه، تکه سنگي را مي ديد، از مرکبش پياده مي شد و آن را کنار مي گذاشت»
يکي از مشکلات بزرگ جامعه ي اسلامي، مسأله مالي بود و حضرات ائمه عليهم السلام در رفع آن پيشتاز بودند. حضرت صادق (ع) فرمود:
«الامام يقضي عن المؤمنين الديون ما خلا مهور النساء»
امام بدهيهاي مؤمنان، بجز مهر زنان، را ادا مي کند.
همين طور آن برگزيدگان الهي، دوستان و پيروان خويش را به اين امر حياتي، تشويق و ترغيب مي نمودند، که سخني از حضرت صادق (ع) را به عنوان نمونه مي خوانيد:
«در نيکي به برادرانتان، پيشي گيريد و اهل چنين کاري باشيد؛ که بهشت را دري است به نام «معروف» و از آن وارد نمي شود مگر کسي که کار نيکي را در دنيا انجام داده باشد. »

[سید]

مطالب و نکات بسایر جالبی هستند و جای تامل بسیاری دارند
باید درس بگریم که معصومین ما چگونه به کوچکترین و بی اهمیت ترین چیزها اهمیت می دادند.
واقا مفید بود
ممنون:goleroz:

[ملیکه]

رفع مشکلات فردي

علاوه بر رفع مشکلات اجتماعي، بر حل مشکلات فردي افراد نيز تأکيد داشتند و بسيار کم اتفاق مي افتاد که نيازمندي، در خانه ي ايشان را بزند و مأيوس برگردد، بلکه مستقيم و غيرمستقيم به رفع نياز ديگران اقدام مي نمودند، رسول اکرم (ص) نيز چنين بود که اگر حاجتمندي رو مي آورد، به همراهانش مي فرمود:
«مهرباني کنيد تا پاداش يابيد. »
رفع مشکلات فردي نيز در دو بعد، معنوي و مادي در سيره ي معصومين انجام مي گرفت که هر دو بعد را بطور اختصار بيان مي کنيم:
الف- معنوي

امام بايد کليه ي نيازهاي روحي جامعه ي اسلامي را پاسخگو باشد و اگر رهبري چنين نباشد، در حاکميت ولايت او بايد ترديد کرد. پيامبر و امامان معصوم (ع) در دوران عمر خويش در چنين مرتبه ي والايي قرار داشتند و هرگز اتفاق نيفتاد که کسي از آنها درخواست نياز فکري کند و پاسخ «نه» بشنود. بلکه برعکس، همواره مردم را بسوي خود مي خواندند تا از چشمه ي زلال وحي، سيرابشان گردانند.
معصومين علاوه بر فرونشاندن عطش فکري و روحي افراد جامعه، نيازهاي فردي ديگري را در قالب دعا کردن، يا دادن دعا، نماز و تعليم اوراد و اذکار گوناگون، بر طرف مي کردند که کتابهاي روايت و تاريخ، قسمت فراواني از آن را در بردارد.

[ملیکه]

ب- مادي


تاريخ، نمونه هاي فراواني را در بردارد که افراد نيازمند و محروم جامعه ي اسلامي به خاندان رسالت (ع) مراجعه و عرض نياز کرده براي نابود کردن عفريت فقر از آن بزرگواران، کمک مي خواستند.
روزي مقداد با عبدالرحمن بن عوف نشسته بود. عبدالرحمن گفت:
اي مقداد! چرا ازدواج نمي کني؟ مقداد پاسخ داد: تو دختر خود را به من تزويج کن. عبدالرحمن غضبناک شد و با او خشونت و درشتي کرد. سپس شکايت او را نزد پيامبر برد. حضرت فرمود:
اي مقداد! نگران نباش، من خودم به تو زن مي دهم. آن گاه دختر عمومي خود «صباعه» دختر زيبر بن عبدالمطلب را به او تزويج کرد.

ابي رافع، صحابي رسول خدا (ص) مي گويد:
«پيامبر (ص)، بدهکار را در زمينه ي قرض کمک مي کرد، تنگدست را نجات مي داد و هيچ کس را از بخشش خود بي نصيب نمي ساخت و در زمان قحطي، به ديگران مي بخشيد. همين طور از ياران تهيدست خويش پذيرايي مي کرد و به آنان که قصد هجرت داشتند، خرجي راه مي داد. »
نقل شده که مردي در حضور امام حسن عليه السلام ايستاد و گفت:
اي فرزند اميرمؤمنان! تو را به خدا مرا از دشمن بيدادگر رها کن که به خرد و کلان رحم نمي کند. امام (ع) نشسته بود، برخاست و گفت:
اين دشمن تو کيست؟ تا شر او را از تو دور کنم. گفت:
فقر و بيچارگي. آن حضرت سر به زير انداخت و کمي تأمل کرد سپس به خدمتکارش فرمود:
آنچه نقدينه موجود است بياور. خدمتکار پنج هزار درهم حاضر کرد. حضرت آنها را به آن مرد داد و فرمود:
تو را سوگند مي دهم، هرگاه اين دشمن خطرناک به تو روي آورد به دادخواهي نزد من بيا.
چنين حکاياتي نشانگر آن است که رسول گرامي اسلام و ائمه ي معصومين (ع) نه تنها مستمندان را بي پاسخ نمي گذاشتند، بلکه آنان را به زندگي، اميدوار کرده و گوشزد مي کردند که حتي براي برآوردن نيازهاي مادي نيز به آنان رجوع کنند و از اين کار ابايي نداشته باشند.

[ملیکه]

تحمل سختي براي آسايش مردم

طاغوتهاي ستمگر، همواره بيت المال مردم را با مال باد آورده و ملت را نوکر و خدمتگزار خود محسوب مي کردند.
پيوسته براي خوشتگذراني و عياشيهاي خويش، از مال مردم، مايه گذاشته و تن پروري خود را بر همه ي مردم ترجيح مي دهند، ولي رهبران الهي بر عکس ستمگران، رفتار مي کنند و هميشه راحتي مردم را بر رفاه خويش مقدم مي دارند. و اين کار را به خاطر خدا انجام مي دهند.
انس بن مالک گويد:
«روزي زني براي انجام کاري از پيامبر (ص) کمک طلبيد، حضرت برخاست و مشکلش را حل کرد»
سعيد بن قيس همداني مي گويد:
روزي در شدت گرما، اميرمؤمنان (ع) را در کنار ديواري ديدم. عرض کردم اماما! در اين ساعت گرم اينجا چه مي کنيد؟ فرمود:
«ما خرجت الا لاعين مظلوما او اغيث ملهوفا»
از خانه خارج نشدم جز براي ياري ستمديده يا فريادرسي بيچاره اي.
در حالات حضرت زين العابدين (ع) و امام صادق (ع) نقل کرده اند که شبها پول و غذا به دوش مي گرفتند و به در منازل بيچارگان مي بردند.
حتي آن بزرگواران، رسيدگي به امور درماندگان را بر بسياري از عبادتهاي مستحبي نيز ترجيح مي دادند. چنان که نقل شده است:
حضرت امام حسن (ع) مشغول طواف خانه خدا بود که شخصي به آن حضرت مراجعه و درخواست رفع نياز کرد. امام (ع) طواف کردن را رها کرد و به حل مشکل او پرداخت. شخصي به آن امام عزيز اعتراض کرد و گفت:
«آيا طواف خانه ي خدا به خواهش يک نفر، ترک مي گويي؟ »
حضرت در پاسخ فرمود:
«چرا چنين نکنم؟ پيامبر اکرم (ص) فرموده است: «هر کس در پي حاجت برادر مسلمانش برود و آن را برآورده سازد، ثواب يک حج و عمره دارد و اگر برآورده نشد، ثواب عمره دارد» من هم ثواب حج و عمره را بردم و هم بازگشته به طوافم مي رسم. »